Dit idee staat in een lange traditie van dromen over de ideale stad. Sommige daarvan strandden op een pijnlijke manier. Juist daaruit halen we de scherpste lessen.
| Bron | Wat we overnemen | Wat we bewust anders doen |
|---|---|---|
| Garden City Ebenezer Howard, 1898 |
Stad en natuur verzoend, concentrisch opgebouwd, een netwerk van steden gescheiden door groen (de Social City). | Niets, dit is grotendeels het fundament. We maken het alleen concreet met moderne techniek. |
| EPCOT Walt Disney, 1966 |
Concentrische opzet, greenbelt, verkeer verticaal gescheiden, continu vervoer op afroep, de stad is nooit af. | Eigenaarschap en democratie in plaats van een bedrijf dat alles bezat en bewoners als testpubliek behandelde. |
| Star Trek de Federatie |
Bijdrage aan de gemeenschap bepaalt je leefcomfort, niet vermogen. Geld is niet meer de baas. | We vullen het gat dat Trek openliet: een eerlijke manier om het schaarse, zoals ligging, te verdelen. |
Ruim honderd jaar geleden schetste Howard een stad die stad en natuur met elkaar verzoent: concentrisch, groen, op menselijke maat. En cruciaal, hij dacht niet aan één stad maar aan een cluster ervan, verbonden door snel vervoer en gescheiden door landschap. Dat noemde hij de Social City. Ons netwerk van steden is in feite zijn model, onbewust opnieuw uitgevonden en met moderne techniek ingevuld.
Disney's originele EPCOT is nooit als stad gebouwd, maar het plan lijkt griezelig veel op het onze: een radiale stad met een greenbelt, verkeer verticaal gescheiden, auto's ondergronds, en een continu vervoerssysteem op afroep. Maar het strandde op de sociale kant. Bewoners huurden alleen, bezaten geen grond, hadden geen stemrecht en moesten verplicht werken. Technisch een utopie, maar een bedrijfsstad zonder ziel. Dat is precies de fout die wij niet maken: bij ons is de stad van de bewoners.
In Star Trek is geld op Aarde afgeschaft. Mensen werken uit passie en om zichzelf en de gemeenschap te verbeteren, en inzet leidt tot leefcomfort. Precies onze filosofie. Maar er zit een gat in: een replicator kan spullen namaken, maar geen grond. Wie krijgt de wijngaard in Frankrijk, of het huis met uitzicht? Star Trek legt het nooit uit. Onze credits zijn het ontbrekende hoofdstuk: een eerlijke, transparante manier om juist dat schaarse te verdelen, zonder dat geld weer de baas wordt.
We zijn niet de enigen die hierover nadenken. Over de hele wereld lopen projecten die stukjes van dit plan in de praktijk testen. Sommige bewijzen dat het werkt, andere zijn vooral een waarschuwing.
Miljardair Marc Lore ontwerpt een woestijnstad rond "equitism": een gemeenschapsfonds bezit alle grond, en de waardestijging betaalt de publieke voorzieningen. Vrijwel exact ons grond-model, onafhankelijk bedacht. De les zit in wat er niét gebeurt: jaren later is er nog geen locatie en geen steen gelegd. Een stad begint niet bij een visioen van vijf miljoen inwoners, maar bij een eerste buurt die echt werkt. Precies waarom onze bootstrap klein en compleet begint.
Het bewijs dat autoluw werkt. Woonstraten zonder parkeerplaatsen, de auto in garages aan de rand (wie er een wil, betaalt de echte kosten), en het grootste deel van de ritten gaat te voet of op de fiets. Bewoners ontwierpen hun eigen blokken in bouwgroepen, en de wijk heeft huizen die meer energie opwekken dan ze verbruiken. Onze buurtschap-hubs, de fiets-voorrang en het mede-bouwen zijn hier al decennia dagelijkse praktijk.
De stilste revolutie staat gewoon in Utrecht: een stad waar de fiets altijd de kortste route heeft en de auto via een ringweg buitenom moet. Fietsen is er niet deugdzaam maar simpelweg sneller, en dus doet iedereen het. Ons principe "maak de goede keuze de makkelijkste" is hier geen theorie maar vijftig jaar bewezen beleid.
De eerste volledig autovrije nieuwbouwwijk van Amerika, midden in autoland Arizona, en commercieel gewoon een succes: mensen betalen graag om zo te wonen. Belangrijk bewijs dat de vraag naar dit soort leven echt bestaat, ook buiten idealistische kringen.
Toyota bouwt aan de voet van de Fuji een technologiestad waar de eerste bewoners inmiddels wonen. Technisch indrukwekkend, maar het is een bedrijf dat de stad bezit en de bewoners zijn er testers. Dat is EPCOT opnieuw, in moderne vorm, en precies het model dat wij omdraaien: bij ons zijn de bewoners eigenaar, geen proefpubliek.
Verdwaald in de begrippen? Het lexicon legt ze uit. Of volg het bouwlog terwijl het concept groeit.
Naar het lexicon